werkdruk onderwijs

Werkdruk in het onderwijs

superleraar: verlichten werkdruk onderwijs

door Superleraar// categorie werkdruk onderwijs // 8 oktober 2020

Lesgeven is een zwaar vak. Uit onderzoek ‘Werkdruk in het Onderwijs’ van TNO blijkt dat de werkdruk in het onderwijs hoger is dan het Nederlands gemiddelde. Werken in het onderwijs wordt vaker dan in andere sectoren als emotioneel zwaar ervaren en burn-outklachten komen bovengemiddeld vaak voor en stijgen.

Toch is het moeilijk om aan te geven wát het werk zo zwaar maakt. In de lerarenkamer geven we vaak de administratie de schuld of eisende ouders of de minister, maar hoewel het een prachtige manier van stoom afblazen is, raakt dat de kern van het probleem niet echt.

 

Waaruit bestaat de werkdruk in het onderwijs?

Laten we eerst kijken wat werkdruk is. TNO spreekt in haar werkdrukmodel van een disbalans tussen taakeisen en regelmogelijkheden. Bij taakeisen gaat om wat van de leraar wordt gevraagd, zoals de hoeveelheid werk, tijdsdruk, emotionele belasting en organisatiecultuur. Regelmogelijkheden zijn de mogelijkheden die de leraar heeft om aan die vraag te voldoen. Hieronder vallen onder andere autonomie en steun van collega’s en leidinggevenden.

Er wordt in het werkdrukmodel gesproken van werkdruk als deze langere tijd aanhoudt, de medewerker hier zelf niets aan kan veranderen en als het ten koste gaat van de kwaliteit van het werk. Werkdruk kan leiden tot werkstress, waarbij de werknemer fysieke of mentale belastingsverschijnselen ervaart, wat weer kan leiden tot een burn-out en verzuim.

 

In het kort komt het er op neer dat in het onderwijs de taakeisen hoog zijn en de regelmogelijkheden laag. Kort door de bocht kun je stellen dat leraren te veel moeten doen in te korte tijd waarbij ze niet autonoom zijn en niet worden gesteund.

Even had ik de hoop dat TNO met een keurig gerangschikt lijstje van kernproblemen aan kwam zetten, maar wat blijkt: er is niet één oorzaak van het probleem en er spelen meerdere factoren een rol.

Vruchteloos heb ik zelf de tabellenreeksen en deelhypotheses - voor de volledigheid opgedeeld in de drie sectoren PO, VO en MBO - doorgeworsteld, maar de eenduidigheid kwam niet. Leraren hebben een werkdrukprobleem en dat komt door een heleboel dingen.

 

Als ik naar aanleiding van mijn eigen leservaring het lijstje zou af vinken, springt op het gebied van de taakeisen de emotionele belasting er uit. De psychosociale belasting van de leraar is hoog.

In mijn artikel Wat is er zo leuk aan lesgeven? stelde ik dat hectiek de kern van het lesgeven is. Nergens is zoveel verzamelde energie als in een klaslokaal met dertig leerlingen. Elke leerling wil gezien worden, en hoewel dat is precies het aantrekkelijke is van het werk, moet ik toegeven dat het een uitdaging is als je tussen 150 en 300 leerlingen per week ziet.


Hoe kun je werkdruk in het onderwijs verlichten?

Er zijn meerdere manieren om met deze druk om te gaan. De twee die ik hier belicht zijn timemanagement en collegiale steun. 

Ten eerste het timemanagement. Hoewel dit een zeldzaam begrip is in het onderwijs, kan het erg nuttig zijn.  Onderwijs is nooit af en alles lijkt acuut, urgent en belangrijk. Om dit soort situaties het hoofd te bieden kan de volgende kernvraag helpen: wat is de kern van lesgeven?

Het antwoord op deze vraag is een belangrijk onderdeel van het timemanagementprogramma van Superleraar. Timemanagement biedt structuur, overzicht en rust. Vaak zorgt het voor een nodige herijking van prioriteiten en inzicht in de eigen drijfveren.


Een andere manier om werkdruk te verlagen is steun zoeken bij collega’s. Opvallend genoeg scoort dit onderdeel van de zogenoemde regelmogelijkheden laag in het onderwijs.

Leraren ervaren relatief weinig steun van collega’s. Dit is een gemiste kans, omdat juist leraren de problemen van collega’s zullen herkennen en alleen dat kan al ondersteunend werken. 

In de workshop Superkracht met Elkaar krijgen leraren op gestructureerde wijze de ruimte om ervaringen van het werk met elkaar te delen.  

 

naar het aanbod: timemanagement in het onderwijs

meer lezen over de hoge werkdruk in het onderwijs? klik hier

meer lezen over collegiale samenwerking in het onderwijs?klik hier