samenwerking onderwijs

Samenwerking in het onderwijs

superleraar: verhogen werkplezier docent

door Superleraar// categorie over samenwerking docenten // 28 oktober 2020

Als je wilt ontdekken hoe het met de collegialiteit onder docenten is gesteld kun je het best een dagje meelopen met een klas. Waarschijnlijk krijg je elk uur een nieuwe variant van het principe ieder vak is belangrijk, maar sommige zijn belangrijker te zien, wat op zichzelf charmant is, maar wel kan leiden tot een heftige strijd om de ultieme proefwerkplanning.


Als samenwerking in het onderwijs ontbreekt

Ik ken scholen waar een periodieke proefwerk-inplan-oorlog woedt en het zijn altijd dezelfde handige leraren die hun toetsen op de gewenste lesuren af kunnen nemen, terwijl de sufferds het moeten doen met de uurtjes voor de Sinterklaasviering, op Valentijnsdag of tijdens een brandoefening.

Een ander opmerkelijk fenomeen dat tijdens zo’n meeloopdag zichtbaar wordt, is dat elke leraar er een totaal verschillend idee van klassenmanagement op na houdt. Ten eerste is er verschil in de uitvoering: de ene leraar weet nu eenmaal met het fronsen van een wenkbrauw een klas stil te krijgen, terwijl andere een heel strafsysteem moeten optuigen, om de les te kunnen starten.

Opmerkelijker zijn de ideologische verschillen. ‘Dat hoort er gewoon bij’ hoor ik weleens op mijn vraag waarom bij de ene leraar de leerlingen de halve les op hun telefoon zitten en bij het volgende lesuur van een collega niet. Over het effect van de telefoon in de klas op de onderwijskwaliteit kan ik een boom opzetten, maar bovenstaand voorbeeld is ook tekenend voor het gebrek aan collegialiteit onder leraren.


Samenwerking onderwijs en de perverse triade

Hier heb ik het begrip perverse triade voor nodig, dat door therapeut Jay Haley is geïntroduceerd en voor het onderwijs is uitgewerkt door Peter Teitler in zijn handboek Lessen in Orde (zie ook mijn artikel klassenmanagement en eigenheid).

Bij perverse triade is er sprake van een hiërarchisch bondgenootschap tussen drie personen, waarbij een front wordt gevormd tegen een gelijke van een van de drie. In dit geval vormt een leraar dus samen met een leerling een front tegen een andere leraar, waardoor zijn of haar gezag wordt ondermijnd. Hoe vaak heb ik niet meegemaakt dat bij het handhaven op algemene schoolregels als geen petjes en jassen aan in de klas er een oeverloze discussie ontstond omdat het bij wiskunde en Engels wel mocht?

Teitler voegt hier het onderscheid tussen schoolklimaat en het weer in de klas aan toe. Een leraar waar leerlingen eerder weg mogen om de bus te halen zorgt voor goed weer in de klas, maar voor het schoolklimaat is het

funest.

In de praktijk draaien de voorbeelden van perverse triade tussen leraren vaak om kleine dingen, waarbij de veroorzakers zich nauwelijks bewust zijn van de impact. Zo is het goed mogelijk dat je met diezelfde collega die telefoongebruik normaliseert, heerlijk over een leerling kunt roddelen. Of dat juist die collega die elke schoolregel aan zijn laars lapt, voor jou een fantastische luisterend oor is als je moeilijk oudergesprek hebt gehad.


Lesgeven doe je samen

Bewustwording van het mechanisme van perversie triade kan helpen: een lesje met mooi weer is fijn, maar een goed schoolklimaat zorgt voor bestendig goed weer in alle leslokalen en daar profiteren alle leerlingen en leraren van.

Het opstellen van en conformeren aan gezamenlijke doelen kunnen stappen zijn naar een collegiale werkomgeving, waar ruimte is voor steun, feedback en groei. Collegialiteit is belangrijk, want hoewel je soms met een klas heerlijk onder een kaasstolpje kan zitten, je doet het altijd samen met andere leraren.

 

Samenwerking tussen docenten verbeteren? Zie de workshop Superkracht met elkaar