herstelrecht in het onderwijs

Herstelrecht in het onderwijs

superleraar over onderwijskwaliteit

door Superleraar// categorie onderwijskwaliteit // 24 maart 2021

Menig docent zal het onbevredigende gevoel herkennen van een schoolruzie die op conrectorniveau wordt afgewikkeld, terwijl alle ins-en-outs nog lang door de gangen gonzen. De kwestie verdwijnt, maar niet in de beleving van de leerlingen. Het gevaar van deze werkwijze is dat het conflict en de gevolgen daarvan onzichtbaar lijken, maar op de achtergrond door etteren. Dit vraagt om een andere manier van conflict oplossen binnen school: het herstelrecht.

 

Hoe werkt herstelrecht in het onderwijs?

Als aspirant trainer van de Stichting Jongeren Rechtbanken heb ik een aantal keer meegelopen met een zitting op een middelbare school. Het is een mond vol, de Stichting Jongeren Rechtbanken, maar achter deze serieuze naam schuilt een helder idee: het stimuleren van het conflictoplossend vermogen van leerlingen door middel van herstelrecht.

Herstelrecht richt zich op het repareren van de negatieve gevolgen van een conflict. Dit is een andere werkwijze dan het strafrecht, dat draait om straffen zonder dat de relatie van de benadeelde en de beklaagde ter sprake

komt.

De Stichting Jongeren Rechtbanken installeert herstelrechtbanken op middelbare scholen. Een groep leerlingen wordt getraind, waarna zij gedurende het schooljaar zaken die binnen school spelen zelf behandelen. Dit kan van alles zijn, denk aan (online) pesten of vechten maar soms ook vernieling of diefstal en alle andere kwesties die sfeer op school

schaden.

Het doel van de schoolrechtbanken is dat leerlingen na een zaak weer met elkaar door één deur kunnen en dat de (emotionele) schade voor zover mogelijk is hersteld. Herstelrecht maakt leerlingen eigenaar van het oplossen van hun  conflicten.

 

Herstelrecht in het onderwijs en de strafreflex

Het benadrukken van het herstel van de gevolgen van een conflict is belangrijk. Het is opmerkelijk hoe diep ingebakken de reflex is om alles via straffen op te willen lossen. Leerlingen hebben behoefte aan duidelijkheid en voor je weet laten ze iedereen papierprikken of vegen.

De meeste volwassenen trappen overigens in dezelfde valkuil. Tijdens de oefenzaken van de aspirant trainers belandden zelfs de meest ijverige herstelrecht-adepten weleens aan de kant van de vergelding. Corvee, corvee!, riepen we tijdens het nabootsen van rellende veertienjarigen, waarbij we ons nog niet bekommerden om het herstellen van de relatie tussen benadeelde, beklaagde en de schoolgemeenschap. En dat is nu juist waar het bij herstelrecht om gaat.

 

De docent en herstelgericht werken

Het mooie aan herstelrecht is dat het zo toegankelijk is. Toch duurde het even voordat ik dat inzag, want het moet gezegd: het blijft bijzonder om met juridisch geschoolde mensen te werken. De meeste gehoorde woorden tijdens het inwerken waren privacy en strafrecht, begrippen die in het onderwijs vrij afwezig zijn.

Gelukkig kan ook de gewone leraar aan de slag met herstelrecht. Zelfs als je op een school werkt die onverhoopt nog zonder jongerenrechtbank zit, kun je herstelgericht werken. Het stellen van de volgende herstelvragen bij een conflict op school draagt daar al aan bij:

  • Wat is er gebeurd?
  • Wat dachten de betrokken daarbij?
  • Hoe kijken de betrokkenen er nu tegenaan?
  • Wie is er benadeeld?
  • Wie kan wat hoe doen om het leed te herstellen?

 

 

Resultaten van herstelrecht in het onderwijs

De resultaten van het herstelrecht in het onderwijs zijn indrukwekkend. Ten eerste krijgt de benadeelde erkenning voor het leed dat hem of haar is aangedaan. Het slachtoffer wil gezien worden en als de beklaagde dit inziet is het grootste leed vaak geleden. Met andere woorden: een oprecht excuus kan meer doen dan vele uurtjes vegen.

Idealiter volgt er met het nieuw verworven inzicht ook een gedragsverandering bij de beklaagde. Ook de school heeft baat bij het herstelrecht omdat het bijdraagt aan het onderhouden van een veilig leerklimaat. Als laatste zie je de voor de rechtbank geïnstalleerde leerlingen groeien, als het gaat om verantwoordelijkheid, betrokkenheid en zelfvertrouwen en dat alleen al is goud waard.

 


 

naar meestgelezen artikelen onderwijsblog

naar artikelen over krachtig leraarschap

naar artikelen over motivatie docent


bekijk hier het nascholingsaanbod van Superleraar