gelijke kansen voor leerlingen begint in de les

Verhoog de aandacht in de les voor gelijke kansen van leerlingen

superleraar over onderwijskwaliteit

door Cornelie de Jong// categorie onderwijskwaliteit // 27 juni 2022

Kansenongelijkheid in het onderwijs is een veelbesproken onderwerp, waarbij de aanstekelijke eensgezindheid het meest opvalt. Net als bij racisme en milieuvervuiling zijn we massaal tegen ongelijkheid in de klas. Tenminste, we gunnen elke leerling het beste, zolang ons eigen kind maar vrolijk door het vwo dartelt. In de discussie over gelijke kansen mist steevast het grootste pijnpunt van het onderwijs: de gebrekkige aandacht in de les.


Zodra je kansenongelijkheid persoonlijk maakt, wordt het ongemakkelijk. Met name hoogopgeleiden vertonen tekenen van cognitieve dissonantie: het verschil tussen het maatschappelijk denken en persoonlijk handelen. Bij een recente onderwijsdiscussie hoorde ik deskundigen zo hartstochtelijk verkondigen dat je ook gewoon stukadoor kunt worden, dat het mij verbaasde dat geen van de aanwezigen met het inschrijfformulier van de stukadoorsopleiding op de proppen kwam. Sommige dingen zijn vooral geschikt voor anderen.

Een veel gebruikte methode om het ongemak van ongelijkheid te omzeilen, is de strategische benadering. Zo valt het begrip het systeem vaak bij discussies over kansenongelijkheid, waarna het gesprek steevast verzandt.


Naast het systeem komt ook de hoogopgeleide ouder er slecht vanaf bij kansenongelijkheid. Keer op keer blijkt dat kinderen van hoogopgeleide ouders, bij gelijke prestaties, vaker een hoger studieadvies krijgen, dan leerlingen waarvan de ouders niet hebben gestudeerd. Het is bekend: zonder blikken of blozen pimpen hoogopgeleide ouders het schooladvies van hun kind op, waarna ze hun prinsjes en prinsesjes via spetterende bijles-op-maat de middelbare school door loodsen. Wie zijn toch die bijlespatsers, die hun eigen kroost met veel ellebooggeweld omhoog duwen?


Het valt wat weg in de dramatische berichtgeving over het onderwijs, maar de meeste ouders zijn tamelijk normaal. Tenminste zo vat ik mijn tienjarig jubileum van allerhande 10-minutengesprekjes samen. Sommigen mensen hebben natuurlijk een blinde vlek voor het functioneren van hun oogappeltje, maar bij het merendeel van de ouders overheersen de goede bedoelingen. Hoewel ze hun zuurverdiende centen liever aan iets anders hadden besteed, voegen ze zich goedhartig in het nieuwe normaal van als je je kind wat gunt, doe je het op bijles.


Eigenlijk is dit devies een charmant geformuleerde aanklacht tegen het reguliere onderwijs. Ouders willen voorkomen dat hun kind de dupe wordt van de achteruitgang van het onderwijs. Een aanmelding bij een bijlesinstituut is het best te vergelijken met het schoonvegen van je eigen straatje, als de strooiwagen niet meer door de enorme berg sneeuw heen komt.


Het kernprobleem is dat de basisvaardigheden in het Nederlands onderwijs al jaren afnemen. De daling van de onderwijskwaliteit gaat gepaard met de bloei van de bijlesindustrie. Het huiswerkinstituut is de oplapservice van het onderwijs. Ouders die in staat zijn de hiaten bij hun kind extern te repareren zijn spekkoper. Kinderen van ouders die dat niet kunnen, staan met lege handen.


Uiteindelijk ligt de oplossing van dit probleem bij het onderwijs zelf. Scholen blinken uit in het verzamelen van zoveel mogelijk neventaken. De meeste docenten zullen het ge-emmer over de overvolle jaarplanning herkennen, want er komen steevast meer taken bij dan er af gaan. Het onderwijs mist kernachtigheid en dat gaat ten koste van de basiskwaliteit.


Corona heeft een elementaire zwakte binnen het onderwijs zichtbaar gemaakt: het ontbreekt veel leerlingen aan aandacht tijdens de les. Cru gezegd gebruiken de leerlingen met bijles de schooldag voor het bijwerken van de sociale contacten, terwijl diegenen die door hun afkomst weten hoe de kaarten zijn geschud, afhaken. De leraar mag het oplossen. Het terugkrijgen van de concentratie in de les, is de eerste stap in de strijd tegen de toenemende kansenongelijkheid.

 

 

 

 

naar meest gelezen artikelen

naar artikelen over onderwijskwaliteit

naar artikelen over motivatie docent


bekijk hier het nascholingsaanbod van Superleraar