positieve psychologie in het onderwijs en eigenheid

Positieve psychologie in het onderwijs:

de eigenheid van de leraar

superleraar: lesgeven met persoonlijkheid

door Superleraar// categorie krachtig leraarschap // 23 september 2020

De kans is groot dat jouw Superleraar lijkt op die van mij. Dat blijkt tenminste als ik naar iemands favoriete docent vraag. Eensgezind loven we aparte types die onvermoeibaar en bezield over hun vak vertellen. We zijn opvallend tolerant voor warrigheid, frikkerigheid en slechte kledingsmaak. Vraag iemand die ruim veertig jaar van school is, welke leraar hem of haar is bijgebleven en de kans is groot dat er een geanimeerd verhaal volgt vol citaten en uiterlijke details. De vraag rijst hoe het komt dat sommige docenten zo’n onuitwisbare indruk maken.

 

De authentieke leraar blijft je bij

Als docentbegeleider heb ik docenten geïnterviewd over hun drijfveren voor en beleving van het leraarschap. Bij de zoektocht naar wat iemand een goede leraar maakt, viel het woord betrokken vaak. Net als de begrippen oprecht geïnteresseerd, verhalenverteller en hart voor het vak.

De gemene deler is dat een goede leraar persoonlijkheid heeft en weet te boeien. Onze Superleraren zijn eigenwijs, grappig of lief, maar nooit standaard. Of zoals een collega het omschreef:

De leraren die mij bij zijn gebleven waren karakters. Er stond echt een persoon, met z’n eigenaardigheden en dingetjes. Je was bij hen geen stoelvuller, die wat uitleg moest krijgen, maar ze zagen je als persoon. Je was iemand die in een lokaal zat met een verhaal. Ze waren authentiek en dat is volgens mij heel belangrijk, want dan ben je ook benaderbaar als docent’

 

De eigenheid van de leraar

Een goede leraar zet zijn of haar persoonlijkheid in voor de klas. De individuele combinatie van iemands positieve eigenschapen noem ik de eigenheid van de leraar. Het is deze eigenheid die de lessen kleur geeft en bepalend is voor wat de leerling bij blijft. Leerlingen voelen het als je een rol speelt en kunnen daar genadeloos mee af rekenen. Aan de andere kant koesteren ze de eigenaardigheden van de authentieke docent.

Het belang van de eigenheid van de leraar, vind ik nauwelijks terug bij - het verder zo nobele - werk van de onderwijsbeleidsmakers. Daar waar leerlingen de kwaliteit van de docent vrij goed kunnen benoemen, vervallen de meeste beleidsmakers in een indrukwekkend woordenpallet, waar ik mij als docent nauwelijks iets bij voor kan stellen. Volledigheid lijkt bij het eisenpakket van de docent sowieso een belangrijker uitgangspunt dan bruikbaarheid.

Het gemiddelde onderwijscompetentieprofiel beslaat minstens drie bladzijden, opgedeeld in een veelheid van componenten. Ook de rollen van de leraar houden stand, waarbij het opvalt dat er wel rollen bij komen, maar nooit af gaan.

 

Positieve psychologie in het onderwijs: sterke-kantenbenadering bij docenten

Het uitgangspunt dat de persoonlijk van de leraar er toe doet, sluit aan bij de sterke-kantenbenadering. Deze is gebaseerd op de positieve psychologie. Deze stroming richt zich op iemands sterke kanten in plaats van tekortkomingen. Het idee is dat het versterken van iemands goede eigenschappen meer energie geeft dan het verbetreen van de mindere kanten.

Deze benadering versterkt het welbevinden van de docent en is een tegenhanger van het deficientiedenken.

In de praktijk blijken we ons eerder te richten op wat slecht gaat dan wat goed gaat en dat is jammer. Een goed voorbeeld van dit deficiëntiedenken is te vinden in de traditionele beoordelingscyclus in het onderwijs. Bij veel docenten bestaat het functioneringsgesprek uit het afstrepen van een eindeloze lijst deelvaardigheden.  (zie mijn artikel functioneren zonder formulier).

Op zich is er niets mis met een vaardige leraar, maar het opknippen van vaardigheden in een veelheid van rubrics duwt de persoonlijkheid van de leraar wel heel erg naar de achtergrond.

Daarnaast gaat deze werkwijze voorbij aan het verband tussen iemands sterke en zwakke kanten. Je kunt bij een creatieve leraar lang emmeren over de vreugden van de administratie, maar energiegevend wordt het pas als de creativiteit tot bloei komt. Kortom: richt je op de sterke kanten van de docent in plaats van op de mindere.


 

Krachtig leraarschap

Als het gaat om goed docentschap maak ik gebruik van de term krachtig leraarschap, waarmee ik verwijs naar een combinatie van persoonlijkheid, vakmanschap en verbondenheid. Dit is een vrije interpretatie van de motivatietheorie van Ryan en Deci. Ik ben groot fan van deze theorie en laat geen kans voorbij gaan om het hier over te hebben. Volgens Ryan en Deci is iemand gemotiveerd als zijn of haar psychologische basisbehoeften competentie, autonomie en verbondenheid zijn vervuld. De motivatietheorie is krachtige methode die steeds vaker bij leerlingen wordt toegepast, maar nog weinig bij leraren en dat is een gemiste kans. Want een leraar die je bij blijft is

is hoogstwaarschijnlijk authentiek, vaardig en betrokken.

 

 

 

 

naar artikelen over motivatie docent

naar artikelen over krachtig leraarschap

naar artikelen over samenwerking docenten


bekijk hier het nascholingsaanbod van Superleraar