klassenmanagement: mag het wat stiller?

Klassenmanagement: mag het wat stiller?

superleraar: verlichten werkdruk onderwijs

door Superleraar// categorie klassenmanagement //6 mei 2021

De eerste feedback die ik als beginnend docent kreeg was dat ik te beleefd was. Dat was nieuw voor mij. Hoe kun je te beleefd zijn? De relatie met de leerling is toch essentieel? Sinds wanneer is het scheppen van een veilig leerklimaat onbelangrijk?

Ik vond het verwarrend. Braaf had ik de rollen van de docent uitgevoerd en afgestreept, waarbij ik geheel volgens de wensen van de lerarenopleiding extra aandacht besteedde aan de rol van gastheer. Vriendelijke opperde ik mijn ideeën en wensen, maar hoe ik ook mijn best deed, de gewenste rust, reinheid en regelmaat bleef uit. Wat ging er mis?

 

Procedurele instructie vraagt voorbereiding

Het geven van een begrijpelijke instructie is een vak apart. In dit artikel richt mij op wat ik procedurele instructie noem: instructie gericht op orde houden. Hoe beleefd en vriendelijk je ook bent, procedurele instructie moet voldoen aan voorbereiding, tastbaarheid en eenduidigheid.

Om met de eerste te beginnen: instructie valt of staat met voorbereiding en structuur. Docenten moeten precies weten wat de leerling hoe, waarom, wanneer moet doen.

Zelf heb ik veel gehad aan de beginnerstip om de les van te voren te visualiseren. Dat klinkt erg mindful, maar het was vooral een manier om niet bij elke reactie van een leerling uit het veld te worden geslagen. Door deze vorm van scenario denken, handelde ik kalm als een leerling een boek, schrift of oplader was vergeten, waarna de vergeetachtigheid in sommige klassen opvallend snel daalde.

 

Klassenmanagement en tastbare instructie

Een ander kenmerk waar een procedurele instructie aan moet voldoen is tastbaarheid. Geef duidelijk aan wat je wilt is een tip waar iedereen wat aan kan hebben. In het onderwijs komt daar nog een belangrijk onderdeel bij: het hoe-element.

Leerlingen hebben een duidelijk kader nodig met een precieze invulling van hoe iets moet gebeuren. Als docent moet je dus precies aan geven wat je hoe wilt.

‘Schrijf met pen, lees eerst de vraag en schrijf je antwoord op’. Het zijn zinnen waarvan ik niet had verwacht dat ik ze zo vaak zou gebruiken. Deze nadruk op de vorm moet je leren, vooral als je er paar jaar universiteit op hebt zitten. Het kan de beste stagiair overkomen: een prachtige opdracht die in het water valt, omdat de leerlingen tijdens de uitleg alvast zelfstandig aan de groepsindeling zijn begonnen.

Benoem concreet wat je verwacht is zo vanzelfsprekend dat het er vaak bij inschiet. Na mijn eerste excursie wist ik bijvoorbeeld dat de instructie laten we er een mooie dag van maken te vaag was. Ik moet zelfs toegeven dat het meer een lerarenafspraak was dan een instructie. En die lerarenafspraak is een zaak apart. Voor de mensen die het ontgaat, de typische leraar is iemand die na een lange reprimande de boel samenvat met de zin: En wat hebben we nu afgesproken? Als leerling had ik hier een heel duidelijke mening over en die heb ik nog steeds: een eenzijdige afspraak is geen afspraak. Dat geldt ook in het onderwijs.

 

Klassenmanagement en eenduidige instructie

Allemaal leuk en aardig, het beleefdheidsprobleem lijkt hiermee niet opgelost. Inzichtelijk was de feedback wel. Ik bleek mijn leerlingen inderdaad vaak te vragen of iets mocht. Mag het wat stiller? wisselde ik af met Zouden jullie even op willen letten?  en willen jullie misschien je boek pakken?

Uiteindelijk was het een vrij simpele zaak. Mijn beleefdheid zat hem in het gebruik van modale werkwoorden. Het is prachtig dat de taal ons de mogelijkheid biedt om vormen van voorbehoud mogelijk te maken, maar als leraar moet je hier zuinig mee om gaan. Stel geen vraag als er maar een antwoord is. Ik moest er wat aan wennen, maar de instructie open je boek is niet onvriendelijk of onbeleefd, maar wel eenduidig en dat is precies wat de leerling nodig heeft.


naar artikelen over klassenmanagement

naar artikelen over werkdruk docent

naar artikelen over motivatie docent


bekijk hier het nascholingsaanbod van Superleraar