klassenmanagement en krachtig leraarschap

Klassenmanagement en eigenheid

superleraar: verlichten werkdruk onderwijs

door Superleraar// categorie klassenmanagement //bewerkt 1 maart 2021

Tijdens de lerarenopleiding werd het ontwikkelen van een onderwijsvisie sterk gestimuleerd. De begrippen zelfsturing, regie en diffentiëren vielen goed en net als de meesten van mijn lichting sprak ik met dedain over leraren die zo nodig politieagentje moesten spelen.

Ik wilde een toegankelijk aanspreekpunt zijn voor jongeren met ruimte voor ieders inbreng. We zouden gelijkwaardig met elkaar om gaan en frikken en vitten was vanzelfsprekend verleden tijd. Deze onderwijsvisie was ruim voldoende om mee af te studeren, maar in de praktijk liep ik tegen wat uitvoeringsproblemen aan, waarbij het kernwoord klassenmanagement was.


De noodzaak van klassenmanagement

Hoe mooi je lesplannen ook zijn, lesgeven valt of staat bij de kwaliteit van de praktische uitvoering. Dit geldt natuurlijk voor het meeste werk, maar universitair geschoolden doen vaak wat langer over deze conclusie. Natuurlijk bevestigden de mensen op de lerarenopleiding het belang van orde houden, maar gezien de praktische aard van klassenmanagement was het leren van de vaardigheden zelf meer iets voor het HBO.

Het duurde even voordat ik het door had: het onstuimige getetter door de klas tijdens mijn beginnersvariant van een onderwijskundig leergesprek, had niets te maken hadden met de inhoud van de les. Ook de staat van de jeugd van tegenwoordig had er niets mee te maken. Het probleem was veel kleiner. Ik had veel te weinig aandacht voor de details van klassenmanagement.

Een hulpvaardige collega had mij verklapt dat je bij orde houden altijd een stap vooruit moet denken, een waarheid die ik vooral bij het opvegen van de chips na de les, erkende, maar nog niet toe kon passen.

Bij orde houden dacht ik zelf nog aan propjes gooien en briefjes doorgeven. Klassenmanagement is echter veel meer dan het voorkomen van escalaties. Orde houden is een noodzakelijke voorwaarde voor een prettig en veilig leerklimaat.


Klassenmanagement: wees professioneel

Op het gebied van klassenmanagement heb ik veel gehad aan het boek Lessen in orde van Peter Teitler. Het is een handboek en zoals zo vaak bij dat genre duurt het even voordat je de moed vindt het open te slaan, maar het loont om die hobbel te nemen.

Peter Teitler heeft tien tips voor de startende docent. De eerste tip is vooral voor de starende docent van levensbelang: wees niet jezelf. De oplettende lezer raakt hier ongetwijfeld in de war, want staat Superleraar niet juist voor krachtig leraarschap met een centrale rol van de persoonlijkheid van de docent? Superleraar omschrijft dit als de eigenheid van de docent en lekker jezelf zijn is toch heel eigen?

In mijn artikel Wanneer ben je een Superleraar? koppel ik eigenheid aan de psychologische basisbehoeften competentie, verbondenheid en autonomie. Met andere woorden: een competente, verbonden en autonome docent floreert als hij zijn eigenheid inzet. Andersom werkt het niet: een leraar kan nog zo eigen zijn, als hij of zij niet competent is, wordt het niets. Alles valt of staat bij orde houden en als je daar te weinig aandacht aan geeft, bouw je je onderwijsvisie op drijfzand.

Teitler voegt een relevant onderdeel toe aan zijn tip: wees professioneel. Wat je als leraar doet, wordt bepaald door de rol die je oppakt, hoe je het doet wordt bepaald door de persoon die je bent. Klassenmanagement is een bepalend onderdeel van lesgeven en dat je moet trainen. Om het orde houden onder de knie te krijgen moet je uren maken.

Terug naar onderwijskundige hoogtijdagen. Mijn ijverige pogingen tot onderwijsleergesprek waren lovenswaardig. Het ontbrak alleen aan praktisch inzicht in de uitvoering. Impliciet had ik heldere verwachtingen over wie, wanneer wat zei in de klas, maar onder het mom van het stimuleren van het kritisch denkvermogen van de leerling deed ik daar niets mee. Ik wilde een discussie leiden, terwijl ik de namen van de leerlingen nog niet kon dromen. Ik wilde hun mening al horen zonder de onderliggende feiten te hebben besproken.

Kortom: ik vergat de basis, het vakmanschap van de docent. In plaats van grote vergezichten, moest ik stapsgewijs een beeld krijgen van hoe ik een les voor mij zag en wat ik precies ging doen op een manier die bij mij paste. Ik had een helder beeld nodig van mijn klassenmanagement. Om dat voor elkaar te krijgen was de tip wees niet jezelf, wees professioneel onontbeerlijk.

Orde houden is een wezenlijk onderdeel van het vakmanschap van de docent en draagt bij aan krachtig leraarschap.


naar artikelen over klassenmanagement

naar artikelen over werkdruk docent

naar artikelen over motivatie docent


bekijk hier het nascholingsaanbod van Superleraar